In memoriam

Gospodar u carstvu teatra

Četiri decenije od smrti velikog glumačkog barda Milivoja Živanovića (1900-1976). Igrao je sve važne uloge uvek punom snagom, ne štedeći ni sebe ni partnere.

Milivoje Živanović u „Hamletu“
Milivoje Živanović u „Hamletu“

Tokom ove pozorišne godine publika se suočila sa iznenadnim gubitkom nekoliko omiljenih glumaca kao sa elementarnom nepogodom. „Magnitude“ potresa danima su se osećale u medijima i svakodnevnim razgovorima gledalaca, u čije su srca ušli njihovi junaci i uloge za pamćenje… Poneki film, stara pozorišna predstava ili godišnjica smrti – povod je da se iznova prisetimo glumačkih bravura onih kojih nema više među nama.

Od odlaska Milivoja Živanovića, „veličanstvenog umetnika vulkanske snage“ i jednog od poslednjih bardova stare škole, prošle su četiri decenije. Njegovo ime mlađoj publici poznato je uglavnom samo po požarevačkim Glumačkim svečanostima „Milivoje Živanović“ i amaterskim susretima „Milivojev štap i šešir“ jer, kako to obično biva, velikanima se, ipak, najtrajnije odužuje zavičaj.

Živanović je rođen 2. aprila 1900. godine u Požarevcu. Kao dobrovoljac je učestvovao u Prvom svetskom ratu (slagavši godine) a pošto se odužio otadžbini, njegov umetnički put krenuo uobičajeno za to vreme: u putujuću trupu ušao je sa devetnaest godina. Član Srpskog narodnog pozorišta postao je već četiri sezone kasnije, ubrzo odlazi u Skoplje, da bi od 1932. godine nastavio da igra na sceni Narodnog pozorišta u Beogradu. Vrhunac karijere, ipak, dostigao je u Jugoslovenskom dramskom u kome je ostvario najblistavije trenutke svog stvaralačkog umeća.

Savremenici svedoče da je odigrao sve važnije uloge tragičkog i komičkog repertoara, uvek punom snagom, „ne štedeći ne sebe ni partnere, dostižući sklad fizičke akcije, emocionalne obojenosti i poetskog sazvučja“. Markantne pojave, burnog temperamenta i nebrušenog talenta osvajao je, jedan po jedan, pozorišni vrh. Milivoje je bio i Kralj Lir, i Hamlet, i Pera Segedinac, pa Rogožin, Feđa Protasov, Agaton, a posebu slavu i priznanja mu je doneo Jegor Buličov, junak Maksima Gorkog (1951) – uloga s kojom je postigao sjajne uspehe u Beogradu, kao i Parizu i Moskvi.

Milivoje Živanović sa Rahelom Ferari u čuvenoj predstavi „Jegor Buličov“
Milivoje Živanović sa Rahelom Ferari u čuvenoj predstavi „Jegor Buličov“

O kakvom se izuzetnom angažmanu radi, svedoči i Medalja Stanislavskog (prvi put dodeljena jednom strancu u SSSR) i Plaketa Hudožestvenog teatra za ulogu Buličova 1966. godine. U monografiji Petra Volka o našem velikom umetniku, zabeleženo je glumčevo sećanje na te nezaboravne trenutke pred moskovskom publikom:

– Na početku trećeg čina došapnula mi je Guljajeva koja je igrala Šuru: „Milivoje, igrajte vašu igru, igrajte kako vi igrate“. To me je trglo iz sna. Te noći plakao sam istinski i to su osetili i glumci i publika. Valjda nijedne noći nijedan Jegor nije voleo tako svoju dočku kao ja i to se nije moglo sakriti, pa su o tome kasnije kritičari pričali…

Živanović je privukao i prvu generaciju filmskih režisera, posebno se istakavši kao Hadži Toma u „Sofki“ (1948), raspusni otac u „Neveri“ (1953), partizanski komandir u nemačkom logoru u Norveškoj u „Krvavom putu“ (1955), kao i filmovima „Čudotvorni mač“, „Osma vrata“, „Krvava košulja“, a poslednji film koji je snimio je „Lelejska gora“ 1968. godine.

O Živanoviću svedoči i njegov kolega sa scene Narodnog pozorišta, Raša Plaović, u knjizi „Naša kuća gledana iznutra“, uz zaveštanje da sme da se štampa tek posle njegove smrti. Jedan od razloga je, svakako, Plaovićev bespoštedan stav prema kolegama i drugim savremenicima. Ipak, za Milivoja je imao uglavnom reči hvale, ističući da je pripadao onoj grupi ljudi za koju se obično kaže „rođeni glumac“:

– Takvih je bilo dosta, samo je kod većine to bila poza, izveštačena razmetljivost, primitivan način sticanja autoriteta, dok je kod Milivoja sve bilo organski sazdano, puna istina njegove ličnosti, fizičke i psihičke. I u privatnom životu, kada je ulazio, vrata je širom otvarao, oslanjao se na ragastov i pozdravljao parafrazom teksta neke drame. A na sceni, unosio je sobom punu boju dramskog izraza…

Milivoje Živanović
Milivoje Živanović

Glumačka ličnost Milivoja Živanovića budila je pažnju i Slobodana Selenića. Povodom njegove uloge u predstavi „Naši sinovi“ zapisao da je je lik gradio sa veoma malo sredstava ali izvanredno efektno i tačno, dok je Eli Finci zapažao da je on svemoćni gospodar u carstvu realnosti u kome se kreće sa „apsolutnom samopouzdanošću znalca, vodeći sve svoje bitke, dobijajući i gubeći, i neumorno postavljajući uvek nove mete“.

Zanimljivo je da se posle blistavih dana u JDP, na sceni današnjeg Beogradskog dramskog (ondašnjeg Savremenog pozorišta) našao samo jednom: u ulozi Hadži Zamfira i Sremčevoj „Zoni Zamfirovoj“. Veliki srpski i jugoslovenski glumac preminuo je u 15. novembra 1976. godine u Beogradu.

HEROJSKO DOBA

U izdanju Festivala monodrame i pantomime nedavno se pojavila knjiga Radomira Putnika „Prepoznavanje pozorišta“. Autor je među korice smestio najmarkantnije ličnosti i oblasti teatra, po sopstvenom izboru: od pisaca (Brehta, Šekspira, Bernarda Šoa, Žarija, Ace Popovića, Zlatana Dorića), glumaca i reditelja u okviru određenih dramaturških tema, do monodrama, TV drama i teatroloških knjiga. U jednom od poglavlja mesto je našao i Milivoje Živanović, uz opasku da su njegova „pojava i glumačka umetnost prirodan završetak herojskog doba našeg pozorišta, vremena kada su estetika i etika teatarske umetnosti činile prirodnu celinu.“

(V. Strugar, Večernje Novosti, 10. jul 2016.)